Phẩm về Hạng Người

AN 2.52–63 Phẩm Người (Puggalavagga)

52. “Này các Tỳ kheo (mendicants / vị khất sĩ nam), có hai hạng người này xuất hiện ở đời vì lợi ích và hạnh phúc cho số đông, vì dân chúng, vì lợi ích, an lạc và hạnh phúc cho chư thiên và loài người. Hai hạng người đó là ai? Đó là Như Lai (Realized One / Bậc đã đến/đi như vậy), bậc A-la-hán (perfected one / Bậc xứng đáng cúng dường, Bậc đã hoàn thiện), bậc Chánh Đẳng Giác (fully awakened Buddha / Bậc giác ngộ hoàn toàn và chân chính); và vị Chuyển Luân Vương (wheel-turning monarch / Vua cai trị bằng Chánh pháp). Đó là hai hạng người xuất hiện ở đời vì lợi ích và hạnh phúc cho số đông, vì dân chúng, vì lợi ích, an lạc và hạnh phúc cho chư thiên và loài người.”

VI. Phẩm Người

1.- Có hai hạng người này, này các Tỷ-kheo, khi xuất hiện ở đời, sự xuất hiện đưa lại hạnh phúc cho đa số, an lạc cho đa số, lợi ích cho đa số, đưa lại hạnh phúc, an lạc cho chư Thiên và loài Người. Thế nào là hai? Như Lai, bậc A-la-hán, Chánh Ðẳng Giác và Chuyển Luân Vương. Những người này, này các Tỷ-kheo, khi xuất hiện ở đời, sự xuất hiện đưa lại hạnh phúc cho đa số, an lạc cho đa số, lợi ích cho đa số, đưa lại hạnh phúc, an lạc cho chư Thiên và loài Người.

53. “Này các Tỳ kheo, có hai hạng người này xuất hiện ở đời là những con người phi thường. Hai hạng người đó là ai? Đó là Như Lai, bậc A-la-hán, bậc Chánh Đẳng Giác; và vị Chuyển Luân Vương. Đó là hai hạng người xuất hiện ở đời là những con người phi thường.”

2. Có hai hạng người này, này các Tỷ-kheo, khi xuất hiện ở đời, là sự xuất hiện của những người vi diệu. Thế nào là hai? Như Lai và Chuyển Luân Vương. Những người này, này các Tỷ-kheo, khi xuất hiện ở đời, là sự xuất hiện của những người vi diệu.

54. “Này các Tỳ kheo, có hai hạng người mà sự qua đời của họ khiến nhiều người tiếc thương. Hai hạng người đó là ai? Đó là Như Lai, bậc A-la-hán, bậc Chánh Đẳng Giác; và vị Chuyển Luân Vương. Này các Tỳ kheo, đó là hai hạng người mà sự qua đời của họ khiến nhiều người tiếc thương.”

3. Có hai hạng người khi mệnh chung, này các Tỷ-kheo, đưa lại thương tiếc cho đa số. Thế nào là hai? Như Lai, bậc A-la-hán, Chánh Ðẳng Giác và Chuyển Luân Vương. Hai hạng người này khi mạng chung, này các Tỷ-kheo, đưa lại thương tiếc cho đa số.

55. “Này các Tỳ kheo, có hai hạng người này xứng đáng được dựng bảo tháp. Hai hạng người đó là ai? Đó là Như Lai, bậc A-la-hán, bậc Chánh Đẳng Giác; và vị Chuyển Luân Vương. Đó là hai hạng người xứng đáng được dựng bảo tháp.”

4. Hai hạng người này, này các Tỷ-kheo, xứng đáng để xây tháp. Thế nào là hai? Như Lai và Chuyển Luân Vương. Hai hạng người này, này các Tỷ-kheo, xứng đáng để xây tháp.

56. “Này các Tỳ kheo, có hai loại Phật. Hai loại đó là gì? Đó là Như Lai, bậc A-la-hán, bậc Chánh Đẳng Giác; và vị Phật Độc Giác (Independent Buddha / Bậc Phật tự mình giác ngộ). Đó là hai loại Phật.”

5. Có hai bậc Giác ngộ này, này các Tỷ-kheo. Thế nào là hai? Như Lai, bậc ng Cúng, Chánh Ðẳng Giác, và Ðộc Giác Phật. Những vị này, này các Tỷ-kheo, là hai bậc Giác ngộ.

57. “Này các Tỳ kheo, có hai hạng này không kinh sợ bởi tiếng sét. Hai hạng đó là ai? Vị Tỳ kheo đã đoạn tận các lậu hoặc (mendicant who has ended defilements / vị Tỳ kheo đã hết phiền não); và con voi thuần chủng. Đó là hai hạng không kinh sợ bởi tiếng sét.”

6. Hai (sanh) loại này, này các Tỷ-kheo, không bị sét đánh làm cho sợ hãi. Thế nào là hai? Tỷ-kheo đoạn tận các lậu hoặc và con voi thuần chủng. Hai (sanh) loại này, này các Tỷ-kheo, không bị sét đánh làm cho sợ hãi.

58. “Này các Tỳ kheo, có hai hạng này không kinh sợ bởi tiếng sét. Hai hạng đó là ai? Vị Tỳ kheo đã đoạn tận các lậu hoặc; và con ngựa thuần chủng. Đó là hai hạng không kinh sợ bởi tiếng sét.”

7. Hai (sanh) loại này, này các Tỷ-kheo, không bị sét đánh làm cho sợ hãi. Thế nào là hai? Tỷ-kheo đoạn tận các lậu hoặc và con ngựa nòi giống tốt. Hai (sanh) loại này, này các Tỷ-kheo, không bị sét đánh làm cho sợ hãi.

59. “Này các Tỳ kheo, có hai hạng này không kinh sợ bởi tiếng sét. Hai hạng đó là ai? Vị Tỳ kheo đã đoạn tận các lậu hoặc; và sư tử, vua của các loài thú. Đó là hai hạng không kinh sợ bởi tiếng sét.”

8. … (như trên, chỉ thay vào “Tỷ-kheo đoạn tận các lậu hoặc và con sư tử, vua các loài thú”) …

60. “Người bộ lạc thấy có hai lý do để không dùng lời nói thông thường. Đó là gì? Vì nghĩ rằng: ‘Mong rằng chúng ta không nói dối, và mong rằng chúng ta không xuyên tạc người khác bằng những lời sai trái.’ Người bộ lạc thấy hai lý do này để không dùng lời nói thông thường.”

9. Do thấy hai lý do này, này các Tỷ-kheo, các loài Kimpurisà (phi nhân, khẩn-na-la) không nói lên tiếng người. Thế nào là hai? “Chúng ta chớ có nói láo và chúng ta chớ có xuyên tạc người khác với điều không thật”. Do thấy hai lý do này, này các Tỷ-kheo, các loài Kimpurisà không nói lên tiếng người.

61. “Này các Tỳ kheo, người nữ chết đi sẽ không thỏa mã với hai điều. Hai điều đó là gì? Giao hợp và sinh con. Người nữ chết đi sẽ không bao giờ thấy đủ nếu thiếu hai điều này.”

10. Có hai điều, này các Tỷ-kheo, người phụ nữ khi lâm chung chưa được thỏa mãn, chưa được vừa đủ. Thế nào là hai? Sự giao cấu và sanh con. Hai điều này, này các Tỷ-kheo, người phụ nữ khi lâm chung chưa được thỏa mãn, chưa được vừa đủ.

62. “Này các Tỳ kheo, Ta sẽ dạy các con về việc sống chung với người xấu và sống chung với người tốt. Hãy lắng nghe và như lý tác ý (apply your mind well / hướng tâm đúng pháp), Ta sẽ nói.”

“Thưa vâng, bạch Thế Tôn,” các Tỳ kheo ấy đáp. Đức Phật dạy như sau:

"Thế nào là sống chung với người xấu? Người xấu sống chung với nhau như thế nào?

Đó là khi một vị Thượng tọa Tỳ kheo (senior mendicant / Tỳ kheo lớn tuổi hạ) nghĩ rằng: ‘Không Tỳ kheo nào, dù là Thượng tọa, Trung tọa (middle mendicant / Tỳ kheo tuổi hạ trung bình), hay Hạ tọa (junior mendicant / Tỳ kheo mới tu), được khuyên bảo ta; và ta cũng không nên khuyên bảo Tỳ kheo nào, dù là Thượng tọa, Trung tọa, hay Hạ tọa. Nếu một Tỳ kheo—dù là Thượng tọa, Trung tọa, hay Hạ tọa—khuyên bảo ta, họ sẽ không có lòng thương tưởng, và ta sẽ làm phiền họ bằng cách nói “Không!” Và dù sao đi nữa, ta cũng sẽ không sửa đổi ngay cả khi thấy mình đã làm sai.’

Và một vị Trung tọa hay Hạ tọa Tỳ kheo cũng nghĩ rằng: ‘Không Tỳ kheo nào, dù là Thượng tọa, Trung tọa, hay Hạ tọa, được khuyên bảo ta; và ta cũng không nên khuyên bảo Tỳ kheo nào, dù là Thượng tọa, Trung tọa, hay Hạ tọa. Nếu một Tỳ kheo—dù là Thượng tọa, Trung tọa, hay Hạ tọa—khuyên bảo ta, họ sẽ không có lòng thương tưởng, và ta sẽ làm phiền họ bằng cách nói “Không!” Và dù sao đi nữa, ta cũng sẽ không sửa đổi ngay cả khi thấy mình đã làm sai.’

Đó là thế nào là sống chung với người xấu; đó là cách người xấu sống chung với nhau.

Thế nào là sống chung với người tốt? Người tốt sống chung với nhau như thế nào? Đó là khi một vị Thượng tọa Tỳ kheo nghĩ rằng:

‘Bất kỳ Tỳ kheo nào, dù là Thượng tọa, Trung tọa, hay Hạ tọa, đều nên khuyên bảo ta; và ta cũng nên khuyên bảo bất kỳ Tỳ kheo nào, dù là Thượng tọa, Trung tọa, hay Hạ tọa. Nếu một Tỳ kheo—dù là Thượng tọa, Trung tọa, hay Hạ tọa—khuyên bảo ta, họ hẳn là có lòng thương tưởng, nên ta sẽ không làm phiền họ, mà nói “Xin cảm ơn!” Và ta sẽ sửa đổi khi thấy mình đã làm sai.’

Và một vị Trung tọa hay Hạ tọa Tỳ kheo cũng nghĩ rằng: ‘Bất kỳ Tỳ kheo nào, dù là Thượng tọa, Trung tọa, hay Hạ tọa, đều có thể khuyên bảo ta; và ta cũng sẽ khuyên bảo bất kỳ Tỳ kheo nào, dù là Thượng tọa, Trung tọa, hay Hạ tọa. Nếu một Tỳ kheo—dù là Thượng tọa, Trung tọa, hay Hạ tọa—khuyên bảo ta, họ hẳn là có lòng thương tưởng, nên ta sẽ không làm phiền họ, mà nói “Xin cảm ơn!” Và ta sẽ sửa đổi khi thấy mình đã làm sai.’

Đó là thế nào là sống chung với người tốt; đó là cách người tốt sống chung với nhau."

11. Ta sẽ giảng cho các Thầy, này các Tỷ-kheo, về sự cộng trú của người bất thiện và sự cộng trú của người thiện. Hãy nghe và khéo tác ý, ta sẽ nói.

− Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

Các vị tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế tôn nói như sau: − Và này các Tỷ-kheo, thế nào là sự cộng trú của người bất thiện và thế nào là người bất thiện cộng trú với nhau? Ở đây, này các Tỷ-kheo, vị trưởng lão Tỷ-kheo suy nghĩ như sau: “Mong rằng vị trưởng lão không nói với ta, vị trung niên không nói với ta, vị tân học không nói với ta, và ta cũng không nói với vị trưởng lão, ta cũng không nói với vị trung niên, ta cũng không nói với vị tân học! Nếu vị trưởng lão nói với ta, vị ấy nói với ta với ý muốn làm hại ta, không phải vì hạnh phúc cho ta. Ta hãy nói “không” với vị ấy, ta hãy làm cho vị ấy phật lòng, và nếu thấy vị ấy nói đúng, ta không có đáp ứng thích hợp. Nếu vị trung niên nói với ta, … Nếu vị tân học nói với ta, vị ấy nói với ta với ý muốn làm hại ta, không phải vì hạnh phúc cho ta. Ta hãy nói “không” với vị ấy, ta hãy làm cho vị ấy phật lòng, và nếu thấy vị ấy nói đúng, ta không có đáp ứng thích hợp”. Vị trung niên Tỷ-kheo suy nghĩ như sau … vị tân học Tỷ-kheo suy nghĩ như sau … . Như vậy, này các Tỷ-kheo, là sự cộng trú của người bất thiện và như vậy là người bất thiện cộng trú với nhau.

Và này các Tỷ-kheo, thế nào là sự cộng trú của người thiện và thế nào là người thiện cộng trú với nhau? Ở đây, này các Tỷ-kheo, vị trưởng lão Tỷ-kheo suy nghĩ như sau: “Mong rằng vị trưởng lão nói với ta, vị trung niên nói với ta, vị tân học nói với ta. Ta cũng sẽ nói với vị trưởng lão, cũng sẽ nói với vị trung niên, cũng sẽ nói với vị tân học! Nếu vị trưởng lão nói với ta, vị ấy nói với ta với ý muốn hạnh phúc cho ta, không với ý muốn làm hại ta, ta sẽ nói “lành thay” với vị ấy, ta sẽ không làm cho vị ấy phật lòng, và nếu thấy vị ấy nói đúng, ta có đáp ứng thích hợp. Nếu vị trung niên nói với ta, … Nếu vị tân học nói với ta, vị ấy nói với ta với ý muốn hạnh phúc cho ta, không với ý muốn làm hại ta. Ta sẽ nói “lành thay” với vị ấy, ta sẽ không làm vị ấy phật lòng, và nếu thấy vị ấy nói đúng, ta sẽ đáp ứng thích hợp”.

Này các Tỷ-kheo, vị trung niên Tỷ-kheo suy nghĩ như sau …

Này các Tỷ-kheo, vị tân học Tỷ-kheo suy nghĩ như sau: “Mong rằng vị trưởng lão nói với ta, vị trung niên nói với ta, vị tân học nói với ta…, và nếu thấy vị ấy nói đúng, ta sẽ đáp ứng thích hợp”. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là sự cộng trú của người thiện và như vậy là người thiện cộng trú với nhau.

63. "Trong bất kỳ vấn đề về giới luật (disciplinary issue / sự việc cần giải quyết theo Luật) nào mà ở cả hai phía, những lời qua tiếng lại không dứt, sự coi thường quan điểm của nhau, sự oán giận, cay đắng và bực bội không được dàn xếp ổn thỏa, thì có thể đoán chắc rằng vấn đề giới luật này sẽ dẫn đến bất hòa và thù hận lâu dài, và các Tỳ kheo sẽ không sống được an ổn.

Trong bất kỳ vấn đề về giới luật nào mà ở cả hai phía, những lời qua tiếng lại không dứt, sự coi thường quan điểm của nhau, sự oán giận, cay đắng và bực bội được dàn xếp ổn thỏa, thì có thể đoán chắc rằng vấn đề giới luật này sẽ không dẫn đến bất hòa và thù hận lâu dài, và các Tỳ kheo sẽ sống được an ổn."

12. Trong cuộc tranh tụng nào, này các Tỷ-kheo, cả hai phía có lời qua tiếng lại, có những quan điểm ngoan cố, với tâm hiềm hận, ưu não, uất ức, nội tâm không an tịnh, thời sự tranh tụng ấy, này các Tỷ-kheo, được chờ đợi rằng sẽ đưa đến kéo dài, gay gắt, thô bạo, và các Tỷ-kheo sẽ sống không an lạc.

Và này các Tỷ-kheo, trong cuộc tranh tụng nào, này các Tỷ-kheo, cả hai phía có lời qua tiếng lại, có những quan điểm ngoan cố, với tâm hiềm hận, ưu não, uất ức, nhưng nội tâm được an tịnh, thời sự tranh tụng ấy, này các Tỷ-kheo, được chờ đợi rằng sẽ không kéo dài, không có gay cấn, không có thô bạo, và các Tỷ-kheo sẽ sống an lạc.