"Này các Tỳ kheo, có bốn pháp hành này (ways of practice / con đường tu tập). Bốn pháp hành nào?
1. Khổ hành (Painful practice / tu tập khổ hạnh) với chứng đắc chậm (slow insight / sự giác ngộ chậm),
2. Khổ hành với chứng đắc nhanh (swift insight / sự giác ngộ nhanh),
3. Lạc hành (Pleasant practice / tu tập an lạc) với chứng đắc chậm, và
4. Lạc hành với chứng đắc nhanh.
Đó là bốn pháp hành."
− Này các Tỷ-kheo, có bốn đạo hành này. Thế nào là bốn?
Ðạo hành khổ, thắng trí chậm; Ðạo hành khổ, thắng trí nhanh; Ðạo hành lạc, thắng trí chậm; Ðạo hành lạc, thắng trí nhanh.
Này các Tỷ-kheo, cố bốn đạo hành này.
"Này các Tỳ kheo, có bốn pháp hành. Bốn pháp hành nào?
1. Khổ hành với chứng đắc chậm,
2. Khổ hành với chứng đắc nhanh,
3. Lạc hành với chứng đắc chậm, và
4. Lạc hành với chứng đắc nhanh.
Và thế nào là khổ hành với chứng đắc chậm? Đó là trường hợp một người thường có nhiều tham (greed / lòng tham), sân (hate / sự tức giận), và si (delusion / sự mê lầm) mãnh liệt. Người ấy thường cảm thấy đau khổ và buồn rầu do tham, sân, và si mang lại. Năm căn (five faculties / năm khả năng tinh thần) này biểu hiện yếu ớt nơi người ấy: tín (faith / niềm tin), tấn (energy / sự tinh tấn), niệm (mindfulness / sự ghi nhớ), định (immersion / sự tập trung tâm ý), và tuệ (wisdom / trí tuệ). Vì thế, người ấy chỉ chứng đắc chậm chạp các điều kiện để chấm dứt các lậu hoặc (defilements / phiền não sâu kín) ngay trong đời này. Đây gọi là khổ hành với chứng đắc chậm.
Và thế nào là khổ hành với chứng đắc nhanh? Đó là trường hợp một người thường có nhiều tham, sân, và si mãnh liệt. Người ấy thường cảm thấy đau khổ và buồn rầu do tham, sân, và si mang lại. Và năm căn này biểu hiện mạnh mẽ nơi người ấy: tín, tấn, niệm, định, và tuệ. Vì thế, người ấy chứng đắc nhanh chóng các điều kiện để chấm dứt các lậu hoặc ngay trong đời này. Đây gọi là khổ hành với chứng đắc nhanh.
Và thế nào là lạc hành với chứng đắc chậm? Đó là trường hợp một người thường không có nhiều tham, sân, và si mãnh liệt. Người ấy ít khi cảm thấy đau khổ và buồn rầu do tham, sân, và si mang lại. Năm căn này biểu hiện yếu ớt nơi người ấy: tín, tấn, niệm, định, và tuệ. Vì thế, người ấy chỉ chứng đắc chậm chạp các điều kiện để chấm dứt các lậu hoặc ngay trong đời này. Đây gọi là lạc hành với chứng đắc chậm.
Và thế nào là lạc hành với chứng đắc nhanh? Đó là trường hợp một người thường không có nhiều tham, sân, và si mãnh liệt. Người ấy ít khi cảm thấy đau khổ và buồn rầu do tham, sân, và si mang lại. Năm căn này biểu hiện mạnh mẽ nơi người ấy: tín, tấn, niệm, định, và tuệ. Vì thế, người ấy chứng đắc nhanh chóng các điều kiện để chấm dứt các lậu hoặc ngay trong đời này. Đây gọi là lạc hành với chứng đắc nhanh.
Đó là bốn pháp hành."
1. - Này các Tỷ-kheo, có bốn đạo hành này. Thế nào là bốn?
Ðạo hành khổ, thắng trí chậm; Ðạo hành khổ, thắng trí nhanh; Ðạo hành lạc, thắng trí chậm; Ðạo hành lạc, thắng trí nhanh.
2.-Này các Tỷ-kheo, thế nào là đạo hành khổ, thắng trí chậm? Ở đây, có người bản tánh tham dục rất cường thịnh, luôn luôn cảm thọ khổ ưu do tham dục sanh; bản tánh sân rất cường thịnh, luôn luôn cảm thọ khổ ưu do sân hận sanh; bản tánh si rất cường thịnh, luôn luôn cảm thọ khổ ưu do si sanh. Với người ấy, năm căn này hiện ra rất mềm yếu, tín căn, tấn căn, niệm căn, định căn, tuệ căn. Do năm căn này mềm yếu người ấy đạt được Vô gián định một cách chậm chạp để đoạn diệt các lậu hoặc. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là đạo hành khổ, thắng trí chậm.
3. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là đạo hành khổ, thắng trí nhanh?
Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người bản tánh tham dục rất cường thịnh … luôn luôn cảm thọ khổ ưu do si sanh. Với người ấy, năm căn này hiện ra hết sức dồi dào, tức là tín căn, tấn căn, niệm căn, định căn, tuệ căn. Do năm căn này hết sức dồi dào, người ấy đạt được Vô gián định một cách mau chóng để đoạn tận các lậu hoặc. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là đạo hành khổ, thắng trí nhanh.
4. Này các Tỷ-kheo, thế nào là đạo hành lạc, thắng trí chậm?
Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người bản tánh tham dục không có cường thịnh … thường không có cảm thọ khổ ưu do tham dục sanh … bản tánh sân không có cường thịnh … bản tánh si không có cường thịnh, thường không có cảm thọ khổ ưu do si sanh. Với người ấy, năm căn này hiện ra rất mềm yếu, tức là tín căn, tấn căn, niệm căn, định căn, tuệ căn. Do năm căn này mềm yếu, người ấy đạt được Vô gián định một cách chậm chạp để đoạn tận các lậu hoặc. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là đạo hành lạc, thắng trí chậm.
5. Này các Tỷ-kheo, thế nào là đạo hành lạc, thắng trí nhanh?
Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người bản tánh tham dục không có cường thịnh, thường không có cảm thọ khổ ưu do tham dục sanh; bản tánh sân không có cường thịnh, thường không có cảm thọ khổ ưu do sân sanh; bản tánh si không có cường thịnh, thường không có cảm thọ khổ ưu do si sanh. Với người ấy, năm căn này hiện ra rất dồi dào, tức là tín căn, tấn căn, niệm căn, định căn, tuệ căn. Do năm căn này dồi dào, người ấy đạt được Vô gián định một cách nhanh chóng để đoạn tận các lậu hoặc. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là đạo hành lạc, thắng trí nhanh. Này các Tỷ-kheo, có bốn đạo hành này.
"Này các Tỳ kheo, có bốn pháp hành. Bốn pháp hành nào?
1. Khổ hành với chứng đắc chậm,
2. Khổ hành với chứng đắc nhanh,
3. Lạc hành với chứng đắc chậm, và
4. Lạc hành với chứng đắc nhanh.
Và thế nào là khổ hành với chứng đắc chậm? Đó là trường hợp một vị Tỳ kheo thiền quán về thân bất tịnh (ugliness of the body / sự không sạch sẽ của thân), nhận thức về vật thực đáng nhờm gớm (repulsiveness of food / sự đáng ghê tởm của thức ăn), nhận thức về sự không ưa thích đối với toàn thế giới (dissatisfaction with the whole world / sự không hài lòng với mọi thứ trên đời), quán sát về sự vô thường trong tất cả các pháp hữu vi (impermanence of all conditions / sự không bền vững của mọi hiện tượng được tạo tác), và đã thiết lập vững chắc tưởng về cái chết (perception of their own death / nhận thức về cái chết của chính mình). Vị ấy nương tựa vào năm lực của bậc hữu học (powers of a trainee / sức mạnh của người còn đang tu học) này: tín, tàm (conscience / sự hổ thẹn tội lỗi), quý (prudence / sự ghê sợ tội lỗi), tấn, và tuệ. Nhưng năm căn này biểu hiện yếu ớt nơi vị ấy: tín, tấn, niệm, định, và tuệ. Vì thế, vị ấy chỉ chứng đắc chậm chạp các điều kiện để chấm dứt các lậu hoặc ngay trong đời này. Đây gọi là khổ hành với chứng đắc chậm.
Và thế nào là khổ hành với chứng đắc nhanh? Đó là trường hợp một vị Tỳ kheo thiền quán về thân bất tịnh, nhận thức về vật thực đáng nhờm gớm, nhận thức về sự không ưa thích đối với toàn thế giới, quán sát về sự vô thường trong tất cả các pháp hữu vi, và đã thiết lập vững chắc tưởng về cái chết. Vị ấy nương tựa vào năm lực của bậc hữu học này: tín, tàm, quý, tấn, và tuệ. Và năm căn này biểu hiện mạnh mẽ nơi vị ấy: tín, tấn, niệm, định, và tuệ. Vì thế, vị ấy chứng đắc nhanh chóng các điều kiện để chấm dứt các lậu hoặc ngay trong đời này. Đây gọi là khổ hành với chứng đắc nhanh.
Và thế nào là lạc hành với chứng đắc chậm? Đó là trường hợp một vị Tỳ kheo, hoàn toàn ly dục (secluded from sensual pleasures / xa lìa các ham muốn giác quan), ly bất thiện pháp (secluded from unskillful qualities / xa lìa các trạng thái tâm xấu ác), chứng và trú sơ thiền (first absorption / tầng thiền thứ nhất), một trạng thái có hỷ (rapture / niềm vui thích) và lạc (bliss / sự sung sướng, hạnh phúc) sinh do ly dục (born of seclusion / sinh ra từ sự xa lìa), có tầm (placing the mind / sự hướng tâm đến đối tượng) và tứ (keeping it connected / sự duy trì tâm trên đối tượng). Khi tầm và tứ lắng dịu, vị ấy chứng và trú nhị thiền (second absorption / tầng thiền thứ hai), một trạng thái có hỷ và lạc sinh do định (born of immersion / sinh ra từ sự tập trung), có nội tĩnh (internal clarity / sự yên lặng bên trong) và nhất tâm (mind at one / tâm hợp nhất), không tầm không tứ. Và với sự ly hỷ (fading away of rapture / phai nhạt của niềm vui thích), vị ấy chứng và trú tam thiền (third absorption / tầng thiền thứ ba), nơi vị ấy trú với xả (equanimity / trạng thái tâm quân bình, không dao động), chánh niệm (mindful / sự ghi nhớ đúng đắn) và tỉnh giác (aware / sự biết rõ), thân cảm nhận sự lạc mà bậc Thánh (noble ones / những vị đã giác ngộ) tuyên bố: ‘Người có xả và niệm trú trong lạc’. Từ bỏ lạc và khổ, chấm dứt hỷ và ưu trước kia, vị ấy chứng và trú tứ thiền (fourth absorption / tầng thiền thứ tư), không khổ không lạc, với xả niệm thanh tịnh (pure equanimity and mindfulness / sự quân bình và ghi nhớ trong sáng). Vị ấy nương tựa vào năm lực của bậc hữu học này: tín, tàm, quý, tấn, và tuệ. Nhưng năm căn này biểu hiện yếu ớt nơi vị ấy: tín, tấn, niệm, định, và tuệ. Vì thế, vị ấy chỉ chứng đắc chậm chạp các điều kiện để chấm dứt các lậu hoặc ngay trong đời này. Đây gọi là lạc hành với chứng đắc chậm.
Và thế nào là lạc hành với chứng đắc nhanh? Đó là trường hợp một vị Tỳ kheo… chứng và trú sơ thiền… nhị thiền… tam thiền… tứ thiền… Vị ấy nương tựa vào năm lực của bậc hữu học này: tín, tàm, quý, tấn, và tuệ. Và năm căn này biểu hiện mạnh mẽ nơi vị ấy: tín, tấn, niệm, định, và tuệ. Vì thế, vị ấy chứng đắc nhanh chóng các điều kiện để chấm dứt các lậu hoặc ngay trong đời này. Đây gọi là lạc hành với chứng đắc nhanh.
Đó là bốn pháp hành."
1.- Này các Tỷ-kheo, có bốn đạo hành này. Thế nào là bốn? Ðạo hành khổ, thắng trí chậm; Ðạo hành khổ, thắng trí nhanh; Ðạo hành lạc, thắng trí chậm; Ðạo hành lạc, thắng trí nhanh.
2.- Và này các Tỷ-kheo, thế nào là đạo hành khổ, thắng trí chậm?
Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo sống quán bất tịnh trên thân, với tưởng nhàm chán đối với các món ăn, với tưởng không hoan hỷ đối với tất cả thế giới, quán vô thường đối với tất cả hành, với tưởng, chết, khéo an trú nội tâm. Vị ấy sống y cứ trên năm hữu học lực, tức là tín lực, tàm lực, quý lực, tấn lực, tuệ lực. Với vị ấy, năm căn này hiện ra rất mềm yếu, tức là tín căn … tuệ căn. Vị ấy, do năm căn này hiện ra rất mềm yếu, đạt được Vô gián định một cách chậm chạp để đoạn diệt các lậu hoặc. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là đạo hành khổ, thắng trí chậm.
3. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là đạo hành khổ, thắng trí nhanh?
Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo sống quán bất tịnh trên thân, với tưởng nhàm chán đối với các món ăn, với tưởng không hoan hỷ đối với tất cả thế giới, quán vô thường đối với tất cả hành, với tưởng, chết, khéo an trú nội tâm. Vị ấy sống y cứ trên năm hữu học lực, tức là tín lực … tuệ lực. Với vị ấy, năm căn này hiện khởi rất dồi dào, tức là tín căn … tuệ căn. Vị ấy, do năm căn này hiện ra rất dồi dào, chứng được Vô gián định một cách nhanh chóng để đoạn tận các lậu hoặc. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là đạo hành khổ, thắng trí nhanh.
4. Này các Tỷ-kheo, thế nào là đạo hành lạc, thắng trí chậm?
Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo ly dục, ly pháp bất thiện … chứng và trú Thiền thứ nhất; làm cho tịnh chỉ tầm và tứ … chứng và trú Thiền thứ hai; ly hỷ trú xả … chứng và trú Thiền thứ ba … xả lạc, xả khổ, chấm dứt khổ ưu đã cảm thọ trước, chứng và trú Thiền thứ tư, không khổ, không lạc, xả niệm thanh tịnh. Vị ấy sống y cứ trên năm hữu học lực, tức là tín lực … tuệ lực. Với vị ấy, năm căn này hiện khởi rất mềm yếu, tức là tín căn … tuệ căn. Vị ấy, do năm căn mềm yếu này, đạt được Vô gián định một cách chậm chạp để đoạn tận các lậu hoặc. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là đạo hành lạc, thắng trí chậm.
5. Này các Tỷ-kheo, thế nào là đạo hành lạc, thắng trí nhanh?
Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo ly dục, ly pháp bất thiện … chứng và trú Thiền thứ nhất … chứng và trú Thiền thứ hai … chứng và trú Thiền thứ ba … chứng và trú Thiền thứ tư … Vị ấy sống y cứ trên năm hữu học lực này, tức là tín lực … tuệ lực. Với vị ấy, năm căn này hiện khởi rất dồi dào, tức là tín căn … tuệ căn. Do năm căn mềm rất dồi dào này, vị ấy chứng được Vô gián định một cách nhanh chóng để đoạn tận các lậu hoặc. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là đạo hành lạc, thắng trí nhanh.
Này các Tỷ-kheo, có bốn đạo hành này.
"Này các Tỳ kheo, có bốn pháp hành. Bốn pháp hành nào? Pháp hành không kham nhẫn (Impatient practice / tu tập thiếu kiên nhẫn), pháp hành kham nhẫn (Patient practice / tu tập kiên nhẫn), pháp hành điều phục (Taming practice / tu tập chế ngự), và pháp hành an tịnh (Calming practice / tu tập làm lắng dịu).
Và thế nào là pháp hành không kham nhẫn? Đó là khi có người mắng nhiếc, làm phiền, hay tranh cãi với vị ấy, vị ấy liền mắng nhiếc, làm phiền, hay tranh cãi lại họ. Đây gọi là pháp hành không kham nhẫn.
Và thế nào là pháp hành kham nhẫn? Đó là khi có kẻ mắng nhiếc, làm phiền, hay tranh cãi với vị ấy, vị ấy không mắng nhiếc, làm phiền, hay tranh cãi lại họ. Đây gọi là pháp hành kham nhẫn.
Và thế nào là pháp hành điều phục? Khi một vị Tỳ kheo thấy một hình ảnh bằng mắt, vị ấy không nắm bắt tướng chung và tướng riêng (features and details / đặc điểm tổng quát và chi tiết). Nếu nhãn căn (faculty of sight / khả năng nhìn của mắt) không được phòng hộ (unrestrained / không được bảo vệ), các ác bất thiện pháp (bad unskillful qualities / các trạng thái tâm xấu ác) như tham ái (covetousness / lòng tham muốn) và ưu (displeasure / sự buồn khổ, không hài lòng) sẽ xâm chiếm. Vì lý do này, vị ấy thực hành sự chế ngự (practice restraint / tu tập sự kiểm soát), phòng hộ (protecting / bảo vệ) nhãn căn, và đạt được sự chế ngự (achieving restraint / thành tựu sự kiểm soát) đối với nó. Khi nghe một âm thanh bằng tai… Khi ngửi một mùi hương bằng mũi… Khi nếm một vị bằng lưỡi… Khi cảm nhận một sự xúc chạm bằng thân… Khi biết một ý niệm bằng ý căn (faculty of mind / khả năng nhận thức của ý), vị ấy không nắm bắt tướng chung và tướng riêng. Nếu ý căn không được phòng hộ, các ác bất thiện pháp như tham ái và ưu sẽ xâm chiếm. Vì lý do này, vị ấy thực hành sự chế ngự, phòng hộ ý căn, và đạt được sự chế ngự đối với nó. Đây gọi là pháp hành điều phục.
Và thế nào là pháp hành an tịnh? Đó là trường hợp một vị Tỳ kheo không chấp nhận một dục tầm (sensual thought / suy nghĩ về ham muốn), sân tầm (malicious thought / suy nghĩ về sân hận), hay hại tầm (cruel thought / suy nghĩ về làm hại). Vị ấy không chấp nhận bất kỳ ác bất thiện pháp nào đã khởi lên, mà từ bỏ (give them up / loại bỏ) chúng, trừ diệt (get rid of them / làm cho chúng biến mất) chúng, làm cho an tịnh (calm them / làm cho lắng dịu) chúng, loại bỏ (eliminate them / xóa bỏ) chúng, và làm cho không còn (obliterate them / làm cho tiêu tan) chúng. Đây gọi là pháp hành an tịnh.
Đó là bốn pháp hành."
1.- Này các Tỷ-kheo, có bốn đạo hành này. Thế nào là bốn?
Ðạo hành không kham nhẫn, đạo hành kham nhẫn, đạo hành nhiếp phục, đạo hành an tịnh.
2. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là đạo hành không kham nhẫn?
Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người chưởi mắng lại kẻ đã chưởi mắng, sân hận lại với kẻ đã sân hận, gây lộn lại với kẻ đã gây lộn. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là đạo hành không kham nhẫn.
3. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là đạo hành kham nhẫn?
Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người không nhiếc mắng lại kẻ đã nhiếc mắng, không sân hận lại kẻ đã sân hận, không gây lộn lại với kẻ đã gây lộn. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là đạo hành kham nhẫn.
4. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là đạo hành nhiếp phục?
Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo khi mắt thấy sắc, không nắm giữ tướng chung, không nắm giữ tướng riêng. Phàm do nhân duyên gì với nhãn căn này không được chế ngự, khiến cho tham ái, ưu bi, các ác bất thiện khởi lên, vị ấy chế ngự nguyên nhân ấy, hộ trì nhãn căn, sống với sự chế ngự nhãn căn. Khi tai nghe tiếng … khi mũi ngửi hương … khi lưỡi nếm vị … khi thân cảm xúc … khi ý biết pháp, không nắm giữ tướng chung, không nắm giữ tướng riêng. Phàm do nhân duyên gì ý căn này không được chế ngự, khiến cho tham ái, ưu bi, các ác bất thiện khởi lên, vị ấy chế ngự nguyên nhân ấy, thọ trì ý căn, sống với sự chế ngự ý căn. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là đạo hành nhiếp phục.
5. Và này các Tỷ-kheo, thế nào gọi là đạo hành an tịnh? Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo không có chấp nhận dục tầm khởi lên, từ bỏ, tẩy sạch, làm cho an tịnh, chấm dứt, khiến đi đến không sanh hữu, không có chấp nhận sân tầm khởi lên … không có chấp nhận hại tầm khởi lên … không có chấp nhận các pháp ác bất thiện tầm khởi lên, từ bỏ, tẩy sạch, làm cho an tịnh, chấm dứt, khiến đi đến không sanh hữu. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là đạo hành an tịnh.
Này các Tỷ-kheo, có bốn đạo hành này.
"Này các Tỳ kheo, có bốn pháp hành. Bốn pháp hành nào? Pháp hành không kham nhẫn, pháp hành kham nhẫn, pháp hành điều phục, và pháp hành an tịnh.
Và thế nào là pháp hành không kham nhẫn? Đó là khi một người không thể chịu đựng được lạnh, nóng, đói, và khát. Họ không thể chịu đựng được sự xúc chạm của ruồi, muỗi, gió, nắng, và loài bò sát. Họ không thể chịu đựng được những lời chỉ trích thô lỗ và không mong muốn. Và họ không thể chịu đựng được nỗi đau thể xác—nhói buốt, dữ dội, cấp tính, khó chịu, không vừa ý, và nguy hiểm đến tính mạng. Đây gọi là pháp hành không kham nhẫn.
Và thế nào là pháp hành kham nhẫn? Đó là khi một người chịu đựng được lạnh, nóng, đói, và khát. Họ chịu đựng được sự xúc chạm của ruồi, muỗi, gió, nắng, và loài bò sát. Họ chịu đựng được những lời chỉ trích thô lỗ và không mong muốn. Và họ chịu đựng được nỗi đau thể xác—nhói buốt, dữ dội, cấp tính, khó chịu, không vừa ý, và nguy hiểm đến tính mạng. Đây gọi là pháp hành kham nhẫn.
Và thế nào là pháp hành điều phục? Khi một vị Tỳ kheo thấy một hình ảnh bằng mắt, vị ấy không nắm bắt tướng chung và tướng riêng… Khi nghe một âm thanh bằng tai… Khi ngửi một mùi hương bằng mũi… Khi nếm một vị bằng lưỡi… Khi cảm nhận một sự xúc chạm bằng thân… Khi biết một ý niệm bằng ý căn, vị ấy không nắm bắt tướng chung và tướng riêng. Nếu ý căn không được phòng hộ, các ác bất thiện pháp như tham ái và ưu sẽ xâm chiếm. Vì lý do này, vị ấy thực hành sự chế ngự, phòng hộ ý căn, và đạt được sự chế ngự đối với nó. Đây gọi là pháp hành điều phục.
Và thế nào là pháp hành an tịnh? Đó là trường hợp một vị Tỳ kheo không chấp nhận một dục tầm, sân tầm, hay hại tầm. Vị ấy không chấp nhận bất kỳ ác bất thiện pháp nào đã khởi lên, mà từ bỏ chúng, trừ diệt chúng, làm cho an tịnh chúng, loại bỏ chúng, và làm cho không còn chúng. Đây gọi là pháp hành an tịnh.
Đó là bốn pháp hành."
1.- Này các Tỷ-kheo, có bốn đạo hành này. Thế nào là bốn?
Ðạo hành không kham nhẫn, đạo hành kham nhẫn, đạo hành nhiếp phục, đạo hành an tịnh.
2. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là đạo hành không kham nhẫn?
Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người không kham nhẫn lạnh, nóng, đói, khát, sự xúc chạm của ruồi muỗi, gió, sức nóng mặt trời, các loài bò sát; không kham nhẫn những hình thức chưởi mắng, phỉ báng, không thể chịu đựng được cảm thọ về thân khởi lên, khổ đau, nhói đau, mãnh liệt, kịch liệt, không khả hỷ, không khả ý, chết điếng người. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là đạo hành không kham nhẫn.
3. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là đạo hành kham nhẫn?
Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người kham nhẫn lạnh, nóng … chết điếng người. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là đạo hành kham nhẫn.
4. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là đạo hành nhiếp phục?
Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người khi mắt thấy sắc không nắm giữ tướng chung … (như kinh 164.4). Này các Tỷ-kheo, đây gọi là đạo hành nhiếp phục.
5. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là đạo hành an tịnh?
Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo không chấp nhận dục tầm khởi lên … (như kinh 164.5) … Này các Tỷ-kheo, đây gọi là đạo hành an tịnh.
Này các Tỷ-kheo, có bốn đạo hành này.
"Này các Tỳ kheo, có bốn pháp hành. Bốn pháp hành nào?
1. Khổ hành với chứng đắc chậm,
2. Khổ hành với chứng đắc nhanh,
3. Lạc hành với chứng đắc chậm, và
4. Lạc hành với chứng đắc nhanh.
Trong số này, khổ hành với chứng đắc chậm được cho là thấp kém về cả hai phương diện: vì nó khổ đau và vì nó chậm chạp. Pháp hành này được cho là thấp kém về cả hai phương diện.
Khổ hành với chứng đắc nhanh được cho là thấp kém vì nó khổ đau.
Lạc hành với chứng đắc chậm được cho là thấp kém vì nó chậm chạp.
Lạc hành với chứng đắc nhanh được cho là ưu việt về cả hai phương diện: vì nó an lạc, và vì nó nhanh chóng. Pháp hành này được cho là ưu việt về cả hai phương diện.
Đó là bốn pháp hành."
1.- Này các Tỷ-kheo, có bốn đạo hành này. Thế nào là bốn? Ðạo hành khổ, thắng trí chậm; Ðạo hành khổ, thắng trí nhanh; Ðạo hành lạc, thắng trí chậm; Ðạo hành lạc, thắng trí nhanh.
2. Ở đây, này các Tỷ-kheo, đạo hành này khổ, thắng trí chậm. Này các Tỷ-kheo, đạo hành này về cả hai phương diện gọi là hạ liệt. Vì đạo hành này là khổ, do duyên này, đạo hành được gọi là hạ liệt. Vì đạo hành này thắng trí chậm, do duyên này, đạo hành được gọi là hạ liệt. Này các Tỷ-kheo, đạo hành này về cả hai phương diện gọi là hạ liệt.
3. Ở đây, này các Tỷ-kheo, đạo hành này là khổ, thắng trí nhanh. Này các Tỷ-kheo, đạo hành này do đau khổ nên gọi là hạ liệt. 4. Ở đây, này các Tỷ-kheo, đạo hành này là lạc, thắng trí chậm. Này các Tỷ-kheo, đạo hành này do chậm nên gọi là hạ liệt.
5. Tại đây, này các Tỷ-kheo, đạo hành này lạc, thắng trí nhanh. Này các Tỷ-kheo, đạo hành này cả hai phương diện, được gọi là thù thắng. Ðạo hành này lạc, do duyên này, đạo hành được gọi là thù thắng. Ðạo hành này nhanh chóng, do duyên này, đạo hành được gọi là thù thắng. Này các Tỷ-kheo, đạo hành này cả hai phương diện, được gọi là thù thắng.
Này các Tỷ-kheo, có bốn đạo hành này.
Khi ấy, Tôn giả Sāriputta đi đến chỗ Tôn giả Mahāmoggallāna, và chào hỏi xã giao với ngài. Sau khi chào hỏi và nói chuyện thân mật xong, Tôn giả Sāriputta ngồi xuống một bên và nói với Tôn giả Mahāmoggallāna:
"Thưa Hiền giả Moggallāna, có bốn pháp hành. Bốn pháp hành nào?
1. Khổ hành với chứng đắc chậm,
2. Khổ hành với chứng đắc nhanh,
3. Lạc hành với chứng đắc chậm, và
4. Lạc hành với chứng đắc nhanh.
Đó là bốn pháp hành. Hiền giả đã nương tựa vào pháp hành nào trong bốn pháp hành này để giải thoát tâm khỏi các lậu hoặc do không còn chấp thủ?"
“Thưa Hiền giả Sāriputta… Tôi đã nương tựa vào khổ hành với chứng đắc nhanh để giải thoát tâm khỏi các lậu hoặc do không còn chấp thủ.”
1. Rồi Tôn giả Sàriputta đi đến Tôn giả Moggallàna, sau khi đến, nói lên với Tôn giả Moggallàna những lời chào đón hỏi thăm, sau khi nói lên những lời chào đón hỏi thăm thân hữu, liền ngồi xuống một bên. Ngồi xuống một bên, Tôn giả Sàriputta nói với Tôn giả Moggallàna:
− Này Hiền giả Moggallàna, có bốn đạo hành này. Thế nào là bốn?
Ðạo hành khổ, thắng trí chậm; Ðạo hành khổ, thắng trí nhanh; Ðạo hành lạc, thắng trí chậm; Ðạo hành lạc, thắng trí nhanh.
Này Hiền giả, có bốn đạo hành này.
2. Trong bốn đạo hành này, này Hiền giả, đạo hành nào do đi đến đạo hành này, tâm của Hiền giả được giải thoát khỏi các lậu hoặc, không có chấp thủ?
− Này Hiền giả Sàriputta, có bốn đạo hành này. Thế nào là bốn?
Ðạo hành khổ, thắng trí chậm; Ðạo hành khổ, thắng trí nhanh; Ðạo hành lạc, thắng trí chậm; Ðạo hành lạc, thắng trí nhanh. Này Hiền giả, có bốn đạo hành này. Trong bốn đạo hành này, này Hiền giả, đạo hành này khổ, thắng trí nhanh. Do đi đến đạo hành này, tâm của tôi được giải thoát khỏi các lậu hoặc, không có chấp thủ.
Khi ấy, Tôn giả Mahāmoggallāna đi đến chỗ Tôn giả Sāriputta, và chào hỏi xã giao với ngài. Sau khi chào hỏi và nói chuyện thân mật xong, Tôn giả Mahāmoggallāna ngồi xuống một bên, và nói với Tôn giả Sāriputta:
"Thưa Hiền giả Sāriputta, có bốn pháp hành. Bốn pháp hành nào?
1. Khổ hành với chứng đắc chậm,
2. Khổ hành với chứng đắc nhanh,
3. Lạc hành với chứng đắc chậm, và
4. Lạc hành với chứng đắc nhanh.
Đó là bốn pháp hành. Hiền giả đã nương tựa vào pháp hành nào trong bốn pháp hành này để giải thoát tâm khỏi các lậu hoặc do không còn chấp thủ?"
“Thưa Hiền giả Moggallāna… Tôi đã nương tựa vào lạc hành với chứng đắc nhanh để giải thoát tâm khỏi các lậu hoặc do không còn chấp thủ.”
1. Tôn giả Moggallàna đi đến Tôn giả Sàriputta … Ngồi xuống một bên, Tôn giả Moggallàna nói với Tôn giả Sàriputta:
− Này Hiền giả Sàriputta, có bốn đạo hành này. Thế nào là bốn? … Này Hiền giả, có bốn đạo hành này.
2. Trong bốn đạo hành này, này Hiền giả, đạo hành nào do đi đến đạo hành này, tâm của Hiền giả được giải thoát khỏi các lậu hoặc, không có chấp thủ?
− Này Hiền giả Moggallàna, có bốn đạo hành này. Thế nào là bốn?
Ðạo hành khổ, thắng trí chậm; Ðạo hành khổ, thắng trí nhanh; Ðạo hành lạc, thắng trí chậm; Ðạo hành lạc, thắng trí nhanh.
Này Hiền giả, trong bốn đạo hành này, đạo hành này lạc, thắng trí nhanh. Do đi đến đạo hành này, tâm của tôi được giải thoát khỏi các lậu hoặc, không có chấp thủ.
"Này các Tỳ kheo, có bốn hạng người này được tìm thấy trên đời. Bốn hạng người nào?
1. Người viên tịch (fully extinguished / đạt Niết-bàn hoàn toàn) ngay trong đời này (in this very life / ngay trong kiếp sống hiện tại) có hành (by making extra effort / cần nỗ lực gia công).
2. Người viên tịch sau khi thân hoại mạng chung (when the body breaks up / sau khi chết) có hành.
3. Người viên tịch ngay trong đời này vô hành (without making extra effort / không cần nỗ lực gia công).
4. Người viên tịch sau khi thân hoại mạng chung vô hành.\
Và thế nào là người viên tịch ngay trong đời này có hành? Đó là trường hợp một vị Tỳ kheo thiền quán về thân bất tịnh, nhận thức về vật thực đáng nhờm gớm, nhận thức về sự không ưa thích đối với toàn thế giới, quán sát về sự vô thường trong tất cả các pháp hữu vi, và đã thiết lập vững chắc tưởng về cái chết. Vị ấy nương tựa vào năm lực của bậc hữu học này: tín, tàm, quý, tấn, và tuệ. Và năm căn này biểu hiện mạnh mẽ nơi vị ấy: tín, tấn, niệm, định, và tuệ. Do sức mạnh của năm căn, vị ấy viên tịch ngay trong đời này có hành. Đó là cách một người viên tịch ngay trong đời này có hành.
Thế nào là người viên tịch sau khi thân hoại mạng chung có hành? Đó là trường hợp một vị Tỳ kheo thiền quán về thân bất tịnh, nhận thức về vật thực đáng nhờm gớm, nhận thức về sự không ưa thích đối với toàn thế giới, quán sát về sự vô thường trong tất cả các pháp hữu vi, và đã thiết lập vững chắc tưởng về cái chết. Vị ấy nương tựa vào năm lực của bậc hữu học này: tín, tàm, quý, tấn, và tuệ. Nhưng năm căn này biểu hiện yếu ớt nơi vị ấy: tín, tấn, niệm, định, và tuệ. Do sự yếu ớt của năm căn, vị ấy viên tịch sau khi thân hoại mạng chung có hành. Đó là cách một người viên tịch sau khi thân hoại mạng chung có hành.
Và thế nào là người viên tịch ngay trong đời này vô hành? Đó là trường hợp một vị Tỳ kheo… chứng và trú sơ thiền… nhị thiền… tam thiền… tứ thiền… Vị ấy nương tựa vào năm lực của bậc hữu học này: tín, tàm, quý, tấn, và tuệ. Và năm căn này biểu hiện mạnh mẽ nơi vị ấy: tín, tấn, niệm, định, và tuệ. Do sức mạnh của năm căn, vị ấy viên tịch ngay trong đời này vô hành. Đó là cách một người viên tịch ngay trong đời này vô hành.
Và thế nào là người viên tịch sau khi thân hoại mạng chung vô hành? Đó là trường hợp một vị Tỳ kheo… chứng và trú sơ thiền… nhị thiền… tam thiền… tứ thiền… Vị ấy nương tựa vào năm lực của bậc hữu học này: tín, tàm, quý, tấn, và tuệ. Nhưng năm căn này biểu hiện yếu ớt nơi vị ấy: tín, tấn, niệm, định, và tuệ. Do sự yếu ớt của năm căn, vị ấy viên tịch sau khi thân hoại mạng chung vô hành. Đó là cách một người viên tịch sau khi thân hoại mạng chung vô hành.
Đó là bốn hạng người được tìm thấy trên đời."
1. - Này các Tỷ-kheo, có bốn hạng người này có mặt, hiện hữu ở đời. Thế nào là bốn?
Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người ngay trong hiện tại chứng được Hữu hành Niết-bàn. Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người khi thân hoại mạng chung, chứng được Hữu hành Niết-bàn. Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người ngay trong hiện tại chứng được Vô hành Niết-bàn. Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người khi thân hoại mạng chung, chứng được Vô hành Niết-bàn.
2. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là hạng người ngay trong hiện tại chứng được Hữu hành Niết-bàn?
Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo sống quán bất tịnh trên thân, với tưởng nhàm chán đối với các món ăn, với tưởng không hoan hỷ đối với tất cả thế giới, quán vô thường đối với tất cả hành, với tưởng, chết, khéo an trú nội tâm. Vị ấy sống y cứ trên năm hữu học lực, tức là tín lực … tuệ lực. Với vị ấy, năm căn này hiện khởi rất dồi dào, tức là tín căn … tuệ căn. Vị ấy, do năm căn này hiện ra rất dồi dào, ngay trong hiện tại, chứng được Hữu hành Niết-bàn.
3. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là hạng người sau khi thân hoại mạng chung, chứng được Hữu hành Niết-bàn?
Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo sống quán bất tịnh trên thân … với tưởng chết, khéo an trú trên nội tâm. Vị ấy sống y cứ trên năm hữu học lực, tức là tín lực … tuệ lực. Với vị ấy, năm căn này hiện khởi mềm yếu, tức là tín căn … tuệ căn. Vị ấy, do năm căn này hiện ra mềm yếu, khi thân hoại mạng chung, vị ấy chứng được Hữu hành Niết-bàn.
4. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là hạng người ngay trong hiện tại chứng được Vô hành Niết-bàn?
Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo ly dục, ly pháp bất thiện … chứng đạt và an trú Thiền thứ tư. Vị ấy sống y cứ trên năm hữu học lực, tức là tín lực … tuệ lực. Với vị ấy, năm căn này hiện khởi dồi dào, tức là tín căn … tuệ căn. Do năm căn này dồi dào, vị ấy ngay trong hiện tại, chứng được Vô hành Niết-bàn.
Như vậy này các Tỷ kheo, Có hạng người ngay trong hiện tại chứng được vô hành Niết Bàn.
5. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là hạng người sau khi thân hoại mạng chung, chứng được Vô hành Niếtbàn?
Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo ly dục, ly pháp bất thiện … chứng đạt và an trú Thiền thứ tư. Vị ấy sống y cứ trên năm hữu học lực, tức là tín lực … tuệ lực. Với vị ấy, năm căn này khởi lên mềm yếu, tức là tín căn … tuệ căn. Do năm căn này mềm yếu, vị ấy khi thân hoại mạng chung, chứng được Vô hành Niết-bàn.
Này các Tỷ-kheo, có bốn hạng người này có mặt, hiện hữu ở đời.
Tôi nghe như vầy. Một thời Tôn giả Ānanda trú gần Kosambī, tại Tu viện Ghosita. Tại đó, Tôn giả Ānanda gọi các Tỳ kheo: “Này các Hiền giả Tỳ kheo!”
“Thưa Hiền giả,” họ đáp. Tôn giả Ānanda nói điều này:
"Này các Hiền giả, tất cả các Tỳ kheo và Tỳ kheo ni nào tuyên bố trước mặt tôi rằng họ đã đạt được A-la-hán quả (perfection / quả vị giải thoát hoàn toàn), đều đã làm như vậy bằng một trong bốn con đường này.
Bốn con đường nào?
Trường hợp một vị Tỳ kheo phát triển chỉ (serenity / sự tĩnh lặng của tâm) trước quán (discernment / sự thấy rõ bản chất các pháp). Khi vị ấy làm như vậy, đạo (path / con đường dẫn đến giác ngộ) sinh khởi nơi vị ấy. Vị ấy tu tập (cultivate / rèn luyện), phát triển (develop / làm lớn mạnh), và làm cho sung mãn (make much of it / thực hành thường xuyên) đạo ấy. Bằng cách đó, vị ấy từ bỏ các kiết sử (fetters / những trói buộc tâm linh) và loại trừ các tùy miên (underlying tendencies / những khuynh hướng phiền não ngấm ngầm).
Một vị Tỳ kheo khác phát triển quán trước chỉ. Khi vị ấy làm như vậy, đạo sinh khởi nơi vị ấy. Vị ấy tu tập, phát triển, và làm cho sung mãn đạo ấy. Bằng cách đó, vị ấy từ bỏ các kiết sử và loại trừ các tùy miên.
Một vị Tỳ kheo khác phát triển chỉ và quán song hành (in conjunction / cùng lúc). Khi vị ấy làm như vậy, đạo sinh khởi nơi vị ấy. Vị ấy tu tập, phát triển, và làm cho sung mãn đạo ấy. Bằng cách đó, vị ấy từ bỏ các kiết sử và loại trừ các tùy miên.
Một vị Tỳ kheo khác có tâm bị trạo cử về pháp (restlessness to realize the teaching / sự dao động, thôi thúc muốn chứng ngộ Pháp) chi phối. Nhưng đến một lúc, tâm của vị ấy được nội tâm lắng dịu (stilled internally / yên lặng bên trong); nó an trú (settles / định tĩnh), nhất tâm (unifies / hợp nhất), và định tĩnh (becomes immersed in samādhi / nhập vào định). Đạo sinh khởi nơi vị ấy. Vị ấy tu tập, phát triển, và làm cho sung mãn đạo ấy. Bằng cách đó, vị ấy từ bỏ các kiết sử và loại trừ các tùy miên.
Tất cả các Tỳ kheo và Tỳ kheo ni nào tuyên bố trước mặt tôi rằng họ đã đạt được A-la-hán quả, đều đã làm như vậy bằng một trong bốn con đường này."
1. Một thời, Tôn giả Ananda sống ở Kosàmbi, tại khu vườn Ghosita. Tại đấy, Tôn giả Ananda gọi các Tỷ-kheo:
− Thưa các Hiền giả Tỷ-kheo. − Thưa vâng, Hiền giả.
Các tỷ-kheo ấy vâng đáp Tôn giả. Tôn giả Ananda nói như sau:
− Tỷ-kheo hay Tỷ-kheo-ni nào tuyên bố trước mặt tôi rằng, đã chứng được quả A-la-hán, tất cả vị ấy được đầy đủ bốn chi phần này, hoặc là một trong bốn chi phần này. Thế nào là bốn?
2. Ở đây, này chư Hiền, Tỷ-kheo tu tập quán, có chỉ đi trước; do vị ấy tu tập quán có chỉ đi trước, con đường được sanh khởi. Vị ấy thực hành con đường ấy, tu tập, làm cho sung mãn. Do vị ấy thực hành con đường ấy, tu tập, làm cho sung mãn, các kiết sử được đoạn tận, các tùy miên được chấm dứt.
3. Lại nữa, này chư Hiền, vị Tỷ-kheo tu tập chỉ, có quán đi trước. Do vị ấy tu tập chỉ có quán đi trước, con đường được sanh khởi. Vị ấy thực hành con đường ấy, tu tập, làm cho sung mãn. Do vị ấy thực hành con đường ấy, tu tập, làm cho sung mãn, các kiết sử được đoạn tận, các tùy miên được chấm dứt.
4. Lại nữa, này chư Hiền, Tỷ-kheo tu tập cả hai chỉ quán gắn liền với nhau. Do vị ấy tu tập cả hai chỉ quán gắn liền với nhau, con đường được sanh khởi. Vị ấy thực hành con đường ấy, tu tập, làm cho sung mãn. Do vị ấy thực hành con đường ấy, tu tập, làm cho sung mãn, các kiết sử được đoạn tận, các tùy miên được chấm dứt.
5. Lại nữa, này chư Hiền, Tỷ-kheo với các dao động đối với các pháp được hoàn toàn dứt sạch. Này các Hiền giả, đây là thời khi tâm của vị ấy an trú, an tọa, nhất tâm, định tĩnh. Với vị ấy, con đường sanh khởi. Vị ấy thực hành con đường ấy, tu tập, làm cho sung mãn.
Do vị ấy thực hành con đường ấy, tu tập, làm cho sung mãn, các kiết sử được đoạn tận, các tùy miên được chấm dứt. Này chư Hiền, Tỷ-kheo hay Tỷ-kheo-ni nào tuyên bố trước mặt tôi rằng, đã chứng được quả A-la-hán, tất cả vị ấy được đầy đủ bốn chi phần này, hoặc là một trong bốn chi phần này.