Phẩm về Tỉnh Thức
AN 8.81 Tỉnh Thức và Tỉnh Giác Satisampajaññasutta
"Này các Tỳ kheo, khi không có tỉnh thức (mindfulness / niệm, sự chú tâm, ghi nhớ) và tỉnh giác (situational awareness / sampajañña, sự hiểu biết rõ ràng, sự nhận biết tỉnh táo những gì đang xảy ra với thân, thọ, tâm, pháp), người thiếu tỉnh thức và tỉnh giác đã phá hủy một điều kiện thiết yếu cho xấu hổ (conscience / tàm, sự hổ thẹn với tội lỗi) và sợ điều ác (prudence / quý, sự ghê sợ tội lỗi). Khi không có xấu hổ và sợ điều ác, người thiếu xấu hổ và sợ điều ác đã phá hủy một điều kiện thiết yếu cho thu thúc các giác quan (sense restraint / indriyasaṃvara, sự kiểm soát, gìn giữ các giác quan không để chúng chạy theo các đối tượng bên ngoài). Khi không có thu thúc các giác quan, người thiếu thu thúc các giác quan đã phá hủy một điều kiện thiết yếu cho giới đức (ethical conduct / hành vi đạo đức). Khi không có giới đức, người thiếu giới đức đã phá hủy một điều kiện thiết yếu cho chánh định (right immersion / sammāsamādhi, sự tập trung tâm ý một cách đúng đắn, trạng thái thiền định chân chính). Khi không có chánh định, người thiếu chánh định đã phá hủy một điều kiện thiết yếu cho như thật tri kiến (true knowledge and vision / yathābhūtañāṇadassana, sự thấy biết các pháp đúng như bản chất thật của chúng). Khi không có như thật tri kiến, người thiếu như thật tri kiến đã phá hủy một điều kiện thiết yếu cho nhàm chán (disillusionment / nibbidā, sự chán ngán, không còn hứng thú đối với các pháp hữu vi do thấy rõ tính vô thường, khổ, vô ngã của chúng) và ly tham (dispassion / virāga, sự lìa bỏ tham ái, không còn dính mắc). Khi không có nhàm chán và ly tham, người thiếu nhàm chán và ly tham đã phá hủy một điều kiện thiết yếu cho giải thoát tri kiến (knowledge and vision of freedom / vimuttiñāṇadassana, sự thấy biết rõ ràng về trạng thái giải thoát, sự chấm dứt khổ đau).
Ví như có một cái cây thiếu cành và lá. Chồi non, vỏ cây, giác cây và lõi cây của nó sẽ không phát triển đầy đủ.
Cũng vậy, khi không có tỉnh thức và tỉnh giác, người thiếu tỉnh thức và tỉnh giác đã phá hủy một điều kiện thiết yếu cho xấu hổ và sợ điều ác. Khi không có xấu hổ và sợ điều ác … Người thiếu nhàm chán và ly tham đã phá hủy một điều kiện thiết yếu cho giải thoát tri kiến.
Khi có tỉnh thức và tỉnh giác, người đã hoàn thiện tỉnh thức và tỉnh giác đã hoàn thiện một điều kiện thiết yếu cho xấu hổ và sợ điều ác. Khi có xấu hổ và sợ điều ác, người đã hoàn thiện xấu hổ và sợ điều ác đã hoàn thiện một điều kiện thiết yếu cho thu thúc các giác quan. Khi có thu thúc các giác quan, người đã hoàn thiện thu thúc các giác quan đã hoàn thiện một điều kiện thiết yếu cho giới đức. Khi có giới đức, người đã hoàn thiện giới đức đã hoàn thiện một điều kiện thiết yếu cho chánh định. Khi có chánh định, người đã hoàn thiện chánh định đã hoàn thiện một điều kiện thiết yếu cho như thật tri kiến. Khi có như thật tri kiến, người đã hoàn thiện như thật tri kiến đã hoàn thiện một điều kiện thiết yếu cho nhàm chán và ly tham. Khi có nhàm chán và ly tham, người đã hoàn thiện nhàm chán và ly tham đã hoàn thiện một điều kiện thiết yếu cho giải thoát tri kiến.
Ví như có một cái cây đầy đủ cành và lá. Chồi non, vỏ cây, giác cây và lõi cây của nó sẽ phát triển đầy đủ.
Cũng vậy, khi có tỉnh thức và tỉnh giác, người đã hoàn thiện tỉnh thức và tỉnh giác đã hoàn thiện một điều kiện thiết yếu cho xấu hổ và sợ điều ác. Khi có xấu hổ và sợ điều ác … Người đã hoàn thiện nhàm chán và ly tham đã hoàn thiện một điều kiện thiết yếu cho giải thoát tri kiến."